❮ artykuły
Myśląc o więzi, relacji i bliskości, często pojawia się trudny, powracający motyw: lęk przed odrzuceniem w relacjach. To doświadczenie często jest bardzo obciążające, ponieważ dotyka jednych z najważniejszych ludzkich potrzeb — akceptacji, bezpieczeństwa i przynależności.
Kiedy przyglądamy się temu lękowi bliżej, zwykle okazuje się, że składa się on z wielu warstw. Może obejmować lęk przed byciem „zdemaskowanym", czyli obawę, że druga osoba odkryje, jacy „naprawdę" jesteśmy. Często pojawia się także strach przed krytyką, oceną, nieakceptacją, a ostatecznie również przed samotnością.
Ta samotność bywa przeżywana jako dowód własnej wadliwości, niewystarczalności bądź nieważności. Wiele osób zadaje sobie wtedy pytanie: skąd bierze się lęk przed odrzuceniem i jak sobie z nim poradzić?
Każdy z nas potrzebuje zaspokajania emocjonalnych potrzeb, takich jak m.in. potrzeba akceptacji, troski i przynależności. Są to potrzeby obecne od narodzin i, o ile w dorosłym życiu jesteśmy w stanie aktywnie szukać sposobów ich realizacji, o tyle w dzieciństwie jesteśmy zależni od rodziców/opiekunków i od tego na ile to oni będą w stanie na nie odpowiedzieć. Kiedy zdarza się, że ci dorośli, z różnych powodów, nie zaspakajają tych dziecięcych emocjonalnych potrzeb, w rozwijającym się umyśle mogą powstawać przekonania, że bliska i bezpieczna więź jest niedostępna.
To właśnie z takich doświadczeń często wyrasta lęk przed odrzuceniem w związku i innych relacjach, a także schemat opuszczenia lub emocjonalnej deprywacji.
Lęk przed odrzuceniem wzmacniają przede wszystkim myśli i przekonania dotyczące siebie oraz innych ludzi.
Mogą to być myśli takie jak:
Im bardziej wierzymy w takie przekonania, tym trudniej wejść w nowe relacje z autentycznością i spontanicznością. To z kolei jeszcze bardziej wzmacnia negatywny obraz siebie i tworzy błędne koło lęku.
Przerwanie tego mechanizmu wymaga pracy nad przekonaniami, ale też rozwijania większego współczucia wobec siebie.
Silny lęk przed odrzuceniem może prowadzić do różnych nieadaptacyjnych strategii radzenia sobie.
Często są to:
Choć te strategie mają chronić przed bólem, w dłuższej perspektywie utrudniają budowanie bezpiecznych i zdrowych relacji — zarówno romantycznych, jak i przyjacielskich. Nauka budowania relacji opierających się na zaufaniu wymaga czasu i świadomego wysiłku opiekowania i samokojenia swojego lęku.
Wartością procesu terapeutycznego jest relacja – pełna szacunku, życzliwego współczucia i akceptacji. Obok narzędzi terapeutycznych i pracy nad przekonaniami oraz wcześniejszymi doświadczeniami relacyjnymi, lecząca lęk przed odrzuceniem często jest właśnie możliwość doświadczenia więzi, w której nie ma zagrożenia odrzuceniem.
Terapeuta, kierując korekcyjne komunikaty, daje ze swojej strony doświadczenie obecności i zainteresowania. Dzięki temu można stopniowo uczyć się autentyczności, wyrażania potrzeb oraz bezpiecznego przywiązania. Szczególnie pomocna bywa tutaj terapia CBT oraz terapia schematów, które pomagają dotrzeć do źródeł lęku i zmieniać utrwalone wzorce.
Jeśli zauważasz, że lęk przed odrzuceniem utrudnia Ci budowanie bliskich relacji, powoduje nadmierne napięcie, zazdrość, wycofywanie się lub ciągłe analizowanie zachowań innych osób, terapia może pomóc Ci zrozumieć źródła tego mechanizmu.
Praca terapeutyczna pozwala stopniowo budować większe poczucie bezpieczeństwa, zaufania i spokoju w relacjach.
Jeśli zauważasz, że lęk przed odrzuceniem wpływa na Twoje relacje, psychoterapia poznawczo-behawioralna lub terapia schematów może pomóc Ci zrozumieć źródła tego mechanizmu. Jeśli mieszkasz w Łodzi, zapraszam na konsultację stacjonarnie w gabinecie lub online.